ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
ՀԱՅ  ENG  РУС
Home academy [@] sci.am Facebook Page
Գլխավոր էջ Ակադեմիայի մասին Բաժանմունքներ Կազմակերպություններ Անդամներ Կապ մեզ հետ
Գրիգորի Գաբրիելյանց
դոկտոր, պրոֆեսոր
COVID-19
Կառուցվածք
Նախագահության անդամներ
Փաստաթղթեր
Ինովացիոն առաջարկներ
Հրատարակություններ
Հիմնադրամներ
Գիտաժողովներ
Լուսանկարներ
Տեսադարան
Վեբ ռեսուրսներ
Այլ ակադեմիաներ
«Գիտություն» թերթ
«Գիտության աշխարհում» հանդես
Հրապարակումներ մամուլում
Ազդեր
Հոբելյաններ
Համալսարաններ
Նորություններ
Գիտական արդյունքներ
Սփյուռքի բաժինը ներկայացնում է
Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն
Մեր երախտավորները
Հայտարարություններ
Լինդաու քաղաքում Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի հետ հանդիպում
Կայքի քարտեզ
Սփյուռքի բաժինը ներկայացնում է
Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյան

    ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, աստղաֆիզիկոս Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանը ծնվել է  1930 թ. հուլիսի 10-ին Ռումինիայում` Բուխարեստ քաղաքում: Զադիգ  Մուրադյանի արմատները Արևմտյան Հայաստանի Սվազի նահանգի Փուրկ գյուղից են: Նրա պապը` Զադիգ  Մուրադյանը, Ռումինիա է գաղթել դեռևս 1890 թ.: 

    Զադիգը հաճախել է հայկական նախակրթարան, հետո` գերմանական դպրոց, որը հիմնվել էր դեռևս 19-րդ դարում և համարվում էր Ռումինիայի լավագույն դպրոցներից մեկը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ խորհրդային զորքերը 1944 թ. մտնում են Ռումինիա, այդ դպրոցը փակվում է: Զադիգն ուսումը շարունակում է Բուխարեստի հ. 1 դպրոցում, որն էլ ավարտում է բարձր առաջադիմությամբ:

    Հատկանշական է, որ Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանի մասնագիտական ապագան կանխորոշվել է դեռևս հայկական դպրոցի 3-րդ դասարանում: Աշխարհագրության ուսուցիչը մի օր չի եկել դասի, և այդ օրը դասը վարել է ավելի բարձր դասարաններում դասավանդող Լևոն Բալջյանը, որը երեխաներին հարցրել է. «Կուզե±ք այսօր աշխարհագրության դաս անցկացնենք, թե՞ հետաքրքիր պատմություններ պատմեմ աշխարհագրության հետ կապված»: Բնականաբար երեխաները ցանկանում են լսել պատմությունը: Նա սկսում է պատմել Ժյուլ Վեռնի «Երկից դեպի լուսին» գրքի բովանդակությունը: Այս գիրքը արթնացնում է Զադիգի հետաքրքրասիրությունը. նա սկսում է կարդալ այդ ոլորտի շատ նյութեր, այնուհետև` գրքեր, և հասկանում, որ իր սերը առհավետ կապված է տիեզերքի հետ:

    Այդ երիտասարդ ուսուցիչը` Լևոն Բալջյանը, որն ակամայից ազդում է Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանի ապագա մասնագիտության ընտրության վրա, հետագայում որոշում է դառնալ վարդապետ: 1943 թ. սեպտեմբերի 30-ին նա Աթենքում ձեռնադրվում է կուսակրոն քահանա, վարդապետ, ապա ընտրվում Ռումինիայի հայոց թեմի հոգևոր առաջնորդ: Հետագայում Գևորգ 6-րդ կաթողիկոսը նրան հրավիրում է Էջմիածին: Իսկ 1955 թ. Լևոն Բալջյանը դառնում է Ամենայն Հայոց Վազգեն 1-ին կաթողիկոսը: Ամբողջ կյանքի ընթացքում Զադիգ Մուրադյանի և իր ուսուցչի կապը շարունակվում է:

    Դպրոցն ավարտելուց հետո հոր խորհրդով նա սովորում է արհեստ` արծաթագործություն, այնուհետև՝ լուսանկարչություն: 

    Քանի որ աստղագիտությունը և ֆիզիկան իրար հետ կապված են, դպրոցից հետո Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանն ընդունվում է Բուխարեստի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետ, չորս տարի գերազանց սովորելուց հետո նա ընտրում է աստղաֆիզիկայի մասնաճյուղը: Ավարտելուց հետո Զադիգին` որպես լավագույն ուսանողի առաջարկում են մնալ աստղաֆիզիկայի բաժնում՝ որպես ասիստենտ: Բայց կար մի խնդիր. Զադիգը համարվում է «սոցիալապես ոչ առողջ» ընտանիքից սերած`կապիտալիստ, քանի որ նրանք խանութ ունեին, և հենց դրա համար նրան չեն հատկացնում ասիստենտի հաստիքը:

    Զադիգը աշխատանք է գտնում Բուխարեստի երկաթգործարանում` որպես ինժեներ, մեկ տարի անց այդ գործարանի լաբորատորիայի ղեկավարն էր:

    1957 թ. միջազգային գեոֆիզիկայի տարի էր, և աստղադիտարանում բացվում է 2 հաստիք, որից մեկը զբաղեցնում է Զադիգը: Նա առավելապես ցանկանում էր մասնագիտանալ տիեզերագիտության ոլորտում, սակայն աստղադիտարանում թափուր տեղը արևային ֆիզիկայի բնագավառում էր: Մեկ տարի աշխատելուց հետո երիտասարդ Զադիգը որոշում է իր գիտելիքները ավելի խորացնելու համար մեկնել Ֆրանսիա: 1959 թ. նա աշխատանքի է անցնում Ֆրանսիայի աստղադիտարանի արևային ֆիզիկայի բաժնում` միաժամանակ լծվելով գիտական թեզի պատրաստման գործին: 

    1965 թ. Սորբոնի համալսարանում հաջողությամբ պաշտպանում է գիտական ատենախոսությունը և դառնում հետազոտող: Նա որոշ ժամանակ զբաղեցնում է Ֆրանսիայի աստղադիտարանի արևային ֆիզիկայի բաժնի վարիչի պաշտոնը, սակայն վարչական գործեր չսիրելու պատճառով շուտով դուրս է գալիս և մնում է որպես հետազոտող: Հինգ տարի դասավանդում է Բուխարեստի ֆիզիկայի ֆակուլտետում: Նրա գլխավորությամբ 6 հետազոտող պաշտպանում են իրենց թեկնածուական աշխատանքները: Զադիգը ողջ կյանքի ընթացքում աշխատում և հետևում է աստղերի ու Արևի շարժին` Փարիզի Մեդոնի աստղադիտարանից` տիեզերական հետազոտությունների լաբորատորիայից:

    1994 թ.-ից մինչև իր կյանքի մայրամուտը Զադիգ Մուրադյանը համագործակցել է Բյուրականի աստղադիտարանի հետ, 1997 թ.-ից՝ Տիեզերական հետազոտությունների և աստղաֆիզիկայի սարքավորումների լաբորատորիայի հետ:
Պատվարժան աստղագետը անդամակցել է Միջազգային աստղագիտական միությանը, Եվրոպական աստղագիտական միությանը, Ֆրանսիական աստղագիտական միությանը, Ռումինիայի գիտության ակադեմիային, Հայկական աստղագիտական միությանը (ArAS, 2009):

    Զադիգ Մուրադյանն առաջին անգամ Հայաստան այցելել է 1989 թ.` մասնակցելու IAU137 գիտաժողովին: Իսկ 1990-ականներից սկսած՝ համագործակցել է Բյուրականի աստղադիտարանի աշխատակից Արթուր Նիկողոսյանի հետ: Զադիգ Մուրադյանը 1995-ին անկախ Հայաստանի Բյուրականի աստղադիտարանում հայ-ֆրանսիական առաջին գիտաժողովի կազմակերպիչներից էր, որը նվիրված էր աստղաֆիզիկայի տարաբնույթ խնդիրներին: 
Բացի գիտական գործունեությունից՝ երիտասարդ տարիներին նա Ֆրանսիայի հայ համայնքում ակտիվ հասարակական գործունեություն է ծավալել: Նրա ջանքերով 1980-ականների սկզբներին Ֆրանսիայում կազմակերպվել է հայ երաժիշտների համերգների մի շարք, որտեղ հանդես են եկել Առնո Բաբաջանյանը, Ալեքսանդր Հարությունյանը, Ադամ Խուդոյանը, Էդուարդ Միրզոյանը: Անդամակցել է ֆրանսիայում գործող հայ գիտնականների ասոցիացիային:

    1974 թ. նա գտնում է իր կյանքի ընկերոջը՝ Աիդա Բասմաջյանին, ունենում են երկու զավակ` Վան Տրդատը և Թալինը, որոնց հայեցի դաստիարակություն են տալիս: Դուստրը` Թալինը, այժմ բավական ակտիվ գործունեություն է ծավալում Փարիզի հայկական բարեգործական միությունում:

    Հաշվի առնելով Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանի գիտական վաստակը, ինչպես նաև մայր հայրենիքի հետ սերտ կապերը՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիան 2008 թվականին նրան ընտրեց ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ:
Զադիգ Մկրտիչ Մուրադյանը մեծ ջանքեր է ներդրել աստղաֆիզիկայի ոլորտի զարգացման գործում և սերտորեն համագործակցել է Հայաստանի գիտական շրջանակների համապատասխան մասնագետների հետ:
2020 թ. հունվարին Զադիգ Մուրադյանը կնքում է իր մահկանացուն՝ մինչև կյանքի վերջը հայրենիքին՝ Հայաստանին, ծառայելու փափագով:

   Գոհար Իսկանդարյան, պ.գ.թ., դոցենտ,
   ՀՀ ԳԱԱ սփյուռքի բաժնի գիտքարտուղար


Ազդեր








Международный инновационный центр нанотехнологий СНГ (МИЦНТ СНГ) при поддержке Межгосударственного фонда гуманитарного сотрудничества государств - участников СНГ (МФГС) и Объединенного института ядерных исследований объявляет о проведении конкурса на соискание грантов на разработку проектов в рамках деятельности МИЦНТ СНГ в 2022 году

ՀՀ կառավարությունը հաստատել է 2022 թվականին իրականացվելիք գիտական և գիտատեխնիկական պետական նպատակային ծրագրերը

Աջակցություն պոտենցիալ հայ դիմորդներին` «Հորիզոն Եվրոպա» ծրագրի շրջանկներում նախագծերի առաջարկների մշակման համար

Հայաստանի և սփյուռքի 16-35 տարեկան երիտասարդները կարող են մասնակցել «100 գաղափար Հայաստանի համար» մրցույթին

Ազդարարվել է Մարի Կյուրիի անվան կրթաթոշակային ծրագրի 2021թ. մրցույթի մեկնարկը

Կրթության և հետազոտությունների դաշնային նախարարությունը (BMBF) հայտարարել է «Կանաչ ջրածնի» ոլորտում համատեղ նախագծերի առաջարկների մրցույթ. Հետազոտական համագործակցություն Ուկրաինայի, Հարավային Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների և Իրանի հետ

ՀՀ ԿԳՄՍՆ գիտության կոմիտեն կազմակերպում է գիտական և գիտատեխնիկական գործունեության պայմանագրային (թեմատիկ) ֆինանսավորման շրջանակներում կիրառական արդյունքի ձեռքբերմանն ուղղված գիտական նախագծերի հայտերի ՄՐՑՈՒՅԹ: Հայտերի ներկայացման վերջնաժամկետն է 2021 թ. օգոստոսի 13-ը ներառյալ:

ILUCIDARE հատուկ մրցանակներ. «Եվրոպական ժառանգության մրցանակ» the European Heritage Awards / Europa Nostra Awards 2021թ. մրցույթը հայտարարված է

ՀՀ գիտության և տեխնիկայի զարգացման 2020-2024թթ. գերակայության ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ

Հրապարակումներ մամուլում
18/01/2022
Հայ գիտնականները Պարկինսոնի հիվանդությունը բուժելու փորձեր են անում 1lurer.am
17/01/2022
Դրամաշնորհներ՝ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ ստանալու համար 1lurer.am
12/01/2022
Անալգինին և դիկլոֆենակին փոխարինող ցավազրկող. հայ գիտնականների բացահայտումը 1lurer.am
12/01/2022
«ՀՀ» օրաթերթի «Հյուրասրահի» հյուրերը Ռուբեն Սաֆրաստյանը և Վիկտոր Անատոլիի Նադեին-Ռաեւսկին են hhpress.am
Կայքը հաճախել են
6 019 549

անգամ սկսած 01.01.2005թ.
National Academy of Sciences of the Republic of Armenia
ՀՀ ԳԱԱ պատկերանիշ (սև, կապույտ)
Ճիշտ տառատեսակի արտապատկերման համար ներբեռնեք և տեղադրեք Arian AMU.ttf
Դեպի վեր Կայքը վերջին անգամ թարմացվել է՝  13:25, 19/01/2022 Դեպի վեր
Գլխավոր էջ - Ակադեմիայի մասին - Բաժանմունքներ - Կազմակերպություններ - Անդամներ - Կապ մեզ հետ - Կառուցվածք - COVID-19
Նախագահության անդամներ - Փաստաթղթեր - Ինովացիոն առաջարկներ - Հրատարակություններ - Հիմնադրամներ - Գիտաժողովներ -
Լուսանկարներ - Տեսադարան - Վեբ ռեսուրսներ - Այլ ակադեմիաներ - «Գիտություն» թերթ - «Գիտության աշխարհում» հանդես - Հրապարակումներ մամուլում
Ազդեր - Հոբելյաններ - Համալսարաններ - Նորություններ - Գիտական արդյունքներ - Սփյուռքի բաժինը ներկայացնում է - Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն
Մեր երախտավորները - Հայտարարություններ - Լինդաու քաղաքում Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի հետ հանդիպում - Կայքի քարտեզ
© Copyright 1998-2021, Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են:
Կայքը պատրաստված է և սպասարկվում է Հայաստանի ակադեմիական գիտահետազոտական կոմպյուտերային ցանցի կողմից (ASNET-AM):
Հարցերի կամ առաջարկությունների համար կարող եք ուղարկել նամակ webmaster {[ at ]} sci.am էլեկտրոնային փոստին: