ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա
ՀԱՅ  ENG  РУС
Home academy [@] sci.am Facebook Page
Գլխավոր էջ Ակադեմիայի մասին Բաժանմունքներ Կազմակերպություններ Անդամներ Կապ մեզ հետ
Գարեգին Մարկարյան
դոկտոր, պրոֆեսոր
COVID-19
Կառուցվածք
Նախագահության անդամներ
Փաստաթղթեր
Ինովացիոն առաջարկներ
Հրատարակություններ
Հիմնադրամներ
Գիտաժողովներ
Մրցույթներ
Լուսանկարներ
Տեսադարան
Վեբ ռեսուրսներ
Այլ ակադեմիաներ
«Գիտություն» թերթ
«Գիտության աշխարհում» հանդես
Հրապարակումներ մամուլում
Ազդեր
Հոբելյաններ
Համալսարաններ
Նորություններ
Գիտական արդյունքներ
Սփյուռքի բաժինը ներկայացնում է
Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն
Մեր երախտավորները
Հայտարարություններ
Լինդաու քաղաքում Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի հետ հանդիպում
Կայքի քարտեզ
Նորություններ
11/06/2024
ՀՀ ԳԱԱ կենաբազմազանության և կենսաանվտանգության պրոբլեմային խորհուրդը քննարկեց Սևանա լճի հիմնախնդիրները

Սույն թվականի հունիսի 7-ին ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնում տեղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ կենաբազմազանության և կենսաանվտանգության պրոբլեմային խորհրդի նիստը։ Քննարկվեցին Սևանա լճի հիմնախնդիրները։

«Սևանա լիճը մեզ օրինակ է տալիս, թե ինչպես չի կարելի վարվել բնության հետ»,- իր ողջույնի խոսքում ասաց  ՀՀ ԳԱԱ բնական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Ռուբեն Հարությունյանը։ 

ՀՀ ԳԱԱ Սևանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողովի նախագահ Բարդուխ Գաբրիելյանը խոսեց Սևանա լճի մակարդակը 6 մետրով՝ մինչև 1903,5 մ նիշը բարձրացնելու անհրաժեշտության մասին, ինչը պետք է նպաստի հիպոլիմնիոնի շերտի ձևավորմանը և Սևանա լճի ջրի որակի բարելավմանը։ 

«Մեծ Սևանում մեծամասամբ չկա այդ շերտը։ Եթե մենք բարձրացնում ենք լճի մակարդակը 6մ-ով, ապա առաջանում է հիպոլիմնիոնի շերտ, որը բավական է, որ մենք ունենանք բավականին լավ ջրի որակ, և կապտականաչ ջրիմուռներով բուռն ծաղկում չենք ունենա։ Սակայն, պայմանները քանի որ փոխվել են, հնարավոր է, որ լճի մակարդակի բարձրացման թիվը փոխվի»,- ասաց Բարդուխ Գաբրիելյանը։

Նա նշեց, որ ամբողջ աշխարհում ջրամբարները ծերանում են, այդ թվում՝ Սևանա լիճը։  «Ինչ է լճի ծերանալը։ Երբ կենդանական և բուսական աշխարհի ներկայացուցիչները մահանում են, իջնում են հատակին, ապա հատակը սկսում է մոտենալ  մակերեսին, և հիպոլիմնիոնի շերտը կամաց-կամաց վերանում է,  լիճը մահանում է։ Փաստորեն, երբ 1930-ական թվականներին սկսեցին իջեցնել Սևանա լճի մակարդակը, մենք արհեստականորեն արագացրինք այդ գործընթացը՝ մոտեցնելով լճի մակերեսը հատակին»,- ասաց Բարդուխ Գաբրիելյանը։  

Անդրադառնալով լճի կենսառեսուրսներին՝ նա նշեց, որ Սևանա լիճն ունեցել է 3 էնդեմիկ ձկնատեսակ՝ Սևանի իշխանը, Սևանի կողակը և Սևանի բեղաձուկը, որոնք գրանցված են ՀՀ կենդանիների կարմիր գրքում։ Ներկայում լճում առկա է 9 տեսակի ձուկ, որոնցից միայն 3-ը՝ իշխանը, սիգը և կարասն են արդյունագործական նշանակություն ունեցող տեսակներ։

Ձկնապաշարների վրա ի թիվս այլ պատճառների իրենց ազդեցությունն ունեն Սևանա լիճ թափվող գետերի վրա կառուցված փոքր ՀԷԿ-երը։ «Դրանք էկոհամակարգին կարող են էական վնաս տալ։ Խողովակով ջուրը հոսելիս՝ փոխվում է ջրի արագությունը, ջերմաստիճանը։ Իսկ եթե ջերմաստիճանը փոխվում է, փոխվում է ամեն ինչ, կերային բազան, նույնիսկ ձկների բնազդը։ Ձկները որոշակի ջերմաստիճանի տակ պիտի բարձրանան ձվադրման, բայց եթե ավելի տաք լինի, իրենք չեն բարձրանա»,- նշեց Բարդուխ Գաբրիելյանը։

Սևանա լճում կտրուկ նվազել են խեցգետնի պաշարներն արգելված որսագործիքներով իրականացրած որսի և խեցգետինների շրջանում տարածված հիվանդության պատճառով, մինչդեռ խեցգետինը լճի սանիտարն է, որը սնվում էր դետրիտով, մահացած կենդանիներով՝ մաքրելով լիճը։

Բանախոսը նշեց, որ լճի վրա իր ազդեցությունն ունի նաև կլիմայի փոփոխությունը։ «Կլիմայի փոփոխության ազդեցության հետ մենք  չենք կարող պայքարել, բայց մենք կարող ենք մեղմել ազդեցությունը՝ ունենալով միջոցառումներ։ Առաջին հերթին անհրաժեշտ է նվազեցնել ջրառը Սևանա լճից, իսկ դրա համար պետք է ունենալ այլընտրանքային ջրի պաշարներ՝ կառուցելով ջրամբարներ։ Պետք է նվազեցնել ոռոգման ջրի կորուստները։ Պետք է ապահովվի ջրի ներհոսքը լիճ նաև իր ջրահավաք ավազանից։ Սևանի ավազանի որոշ գետեր ամբողջովին չորանում են ամռան սեզոնին»,- ասաց Բարդուխ Գաբրիելյանը։ 

Ամփոփելով իր ելույթը՝ նա նշեց, որ ՀՀ կառավարությունը պետք է ունենա Սևանա լճի զարգացման ռազմավարություն, որը պետք է արտահայտի կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում լճի գերիշխող տեսլականը։ Դրանից ելնելով` պետք է իրականացվեն համապատասխան միջոցառումներ՝ կապված լճի էկոհամակարգի և ջրի որակի բարելավման հետ: Բոլոր եզրակացությունները Սևանա լճի էկոհամակարգի վերաբերյալ պետք է գիտականորեն հիմնավորված լինեն համապատասխան մասնագիտացված պետական կառույցների կողմից:

ՀՀ ԳԱԱ կենդանաբանության և հիդրոէկոլոգիայի գիտական կենտրոնի փոխտնօրեն Գոռ Գևորգյանը ներկայացրեց Սևանա լճի ջրիմուռների ծաղկումների խնդիրը: Նա նշեց, որ  1940-ական թվականներին  ֆիտոպլանկտոնում գերակայել են դիատոմային ջրիմուռները, առկա է եղել կանաչ ջրիմուռների սուր գերակայություն, իսկ կապտականաչ ջրիմուռները՝ ցիանոբակտերիաները, ամենափոքր մասն են կազմել։  Սակայն լճի մակարդակի 

իջեցմանը զուգընթաց դիատոմայինների դոմինանտությունը նվազել է, իսկ 1970-ական թվականներին արդեն դոմինանտությունն անցել է ցիանոբակտերիաներին։ «2018 թվականից նորից մենք ունենում ենք ցիանոբակտերիաների դոմինանտություն, ինչը ցուցանշում է պատմական վատ վիճակի  կրկնողություն։ Մենք տեսնում ենք, որ 2018 թվականից ի վեր ծաղկում դրսևորվում է գրեթե ամեն տարի»,- ասաց Գոռ Գևորգյանը։

Նա նշեց, որ ուսումնասիրել են ջրիմուռների թունարտադրության հնարավորությունը։ «Հայտնի է, որ ցիանոբակտերիաների որոշ տեսակներ կարող են արտադրել տոքսիններ։ Մեր հետազոտությունները հաստատել են, որ այս ծաղկող տեսակը տոքսիկ տեսակ է»,- ասաց Գոռ Գևորգյանը։ Նա նշեց, որ ծաղկման շրջանում չարժե Սևանա լճի ջուրը որևէ նպատակով օգտագործել։ «Ոռոգման ժամանակ նույն թույները կարող են գյուղատնտեսական մթերքում կուտակվել և անցնել մարդու օրգանիզմ»,- ասաց նա։ 

Ուսումնասիրության արդյունքները փաստում են, որ շարունակական աղտոտումը և գլոբալ տաքացումը կնպաստեն լճի ցիանոբակտերիաների անբարենպաստ զարգացումներին նաև ապագայում։ «ֆոսֆատի ներթափանցման կրճատումը միակ գործիքն է ցիանոբակտերիաների նման անբարենպաստ դինամիկան երկարաժամկետ վերահսկելու համար»,- ասա Գոռ Գևորգյանը։  

Ելույթներով հանդես եկան ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Լիլիթ Սահակյանը, ՀՀ ԳԱԱ Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտի տնօրեն Էվելինա Ղուկասյանը և ՀՀ ԳԱԱ Արմեն Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի ծրագրի համակարգող Գրիգորի Ֆյոդորովը։
Խորհրդի նիստի արդյունքներով մշակվում է առաջարկությունների փաթեթ, որը պետք է ուղարկվի ՀՀ կառավարություն։

ՀՀ ԳԱԱ գիտության հանրայնացման և հասարակայնության հետ կապերի բաժին
11․06․2024թ․


Ազդեր








2024թ․ հոկտեմբերի 11-13-ը ՀՀ ԳԱԱ-ում տեղի կունենա «Բնագիտությունը, մաթեմատիկան, տեխնիկան, ինֆորմատիկան XXI դարում. hանրամատչելիացման և ուսուցման հիմնախնդիրներ ու լուծումներ» խորագրով համահայկական կրթական գիտաժողով

Օգոստոսի 29-30-ը ԳԱԱ կլոր դահլիճում տեղի կունենա «Պատմամշակութային ժառանգության հիմնախնդիրները հետխորհրդային շրջանում» թեմայով միջազգային գիտաժողով

2024թ. հունիսի 18-21-ը ՀՀ ԳԱԱ-ն «Գիտությունը՝ հանրակրթությանը» հատուկ ծրագրի շրջանակներում, ՀՀ ավագ դպրոցների ֆիզիկայի ուսուցիչների համար կազմակերպում է «Ժամանակակից ֆիզիկա. հանրամատչելիացման և ուսուցման հիմնախնդիրներ և լուծումներ» խորագրով գիտագործնական համաժողով

Ս.թ. հունիսի 12-ին, ժամը 15:00-ին ՀՀ ԳԱԱ Նախագահության նիստերի դահլիճում տեղի կունենա «Լազերային ֆիզիկան և նյութագիտություն ՖՀԻ-ում» թեմայով սեմինար, որը կներկայացնի ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն՝ թղթ.անդ. Արամ Պապոյանը

Ս.թ. հունիսի 5-ին ժամը 15:00 ՀՀ ԳԱԱ նիստերի կլոր դահլիճում տեղի կունենա գիտական զեկուցում հետևյալ թեմայով` «ԳԵՈՊԱՐԿԻ ՍՏԵՂԾՄԱՆ ՆԱԽԱԴՐՅԱԼՆԵՐԸ ՀՀ-ՈՒՄ»

Международный инновационный центр нанотехнологий СНГ (МИЦНТ СНГ) при поддержке Межгосударственного фонда гуманитарного сотрудничества государств - участников СНГ (МФГС) и Объединенного института ядерных исследований объявляет о проведении конкурса на соискание грантов на разработку проектов в рамках деятельности МИЦНТ СНГ в 2024 году и очередной Стажировки молодых ученых и специалистов стран СНГ в Дубне в апреле - мае 2024года

ՀՀ գիտության և տեխնիկայի զարգացման 2020-2024թթ. գերակայության ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ

Հրապարակումներ մամուլում
11/06/2024

«Ծաղկման շրջանում չարժե Սևանա լճի ջուրը որևէ նպատակով օգտագործել»․ ԳԱԱ խորհուրդը քննարկել է Սևանա լճի հիմնախնդիրները
hetq.am
10/06/2024

Ակադեմիական քաղաք․ ո՞րն է լարվածության պատճառը. Հայկ Սարգսյան
tech.news.am
08/06/2024

Интервью ученого Юрия Оганесяна Дубненско-Талдомскому благочинию
eparhsp.ru
07/06/2024

Հայաստանում առաջին անգամ կանցկացվի համազգային գիտության շաբաթ
aravot.am
Կայքը հաճախել են
7 009 782

անգամ սկսած 01.01.2005թ.
National Academy of Sciences of the Republic of Armenia
ՀՀ ԳԱԱ պատկերանիշ (սև, կապույտ)
Ճիշտ տառատեսակի արտապատկերման համար ներբեռնեք և տեղադրեք Arian AMU.ttf
Դեպի վեր Կայքը վերջին անգամ թարմացվել է՝  16:59, 14/06/2024 Դեպի վեր
Գլխավոր էջ - Ակադեմիայի մասին - Բաժանմունքներ - Կազմակերպություններ - Անդամներ - Կապ մեզ հետ - Կառուցվածք - COVID-19
Նախագահության անդամներ - Փաստաթղթեր - Ինովացիոն առաջարկներ - Հրատարակություններ - Հիմնադրամներ - Գիտաժողովներ - Մրցույթներ
Լուսանկարներ - Տեսադարան - Վեբ ռեսուրսներ - Այլ ակադեմիաներ - «Գիտություն» թերթ - «Գիտության աշխարհում» հանդես - Հրապարակումներ մամուլում
Ազդեր - Հոբելյաններ - Համալսարաններ - Նորություններ - Գիտական արդյունքներ - Սփյուռքի բաժինը ներկայացնում է - Երիտասարդ գիտնականի ամբիոն
Մեր երախտավորները - Հայտարարություններ - Լինդաու քաղաքում Նոբելյան մրցանակի դափնեկրի հետ հանդիպում - Կայքի քարտեզ
© Copyright 1998-2024 Բոլոր հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են:
Կայքը պատրաստված է և սպասարկվում է Հայաստանի ակադեմիական գիտահետազոտական կոմպյուտերային ցանցի կողմից (ASNET-AM):
Հարցերի կամ առաջարկությունների համար կարող եք ուղարկել նամակ webmaster {[ at ]} sci.am էլեկտրոնային փոստին: