ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի գիտաշխատող Նոնա Մովսիսյանը «Երիտասարդ գիտնականների աջակցության ծրագրի» շրջանակներում իրականացվող «Գիտական հոդվածների տպագրության համար երիտասարդ գիտնականներին խրախուսման մրցույթի» շահառուներից է։

Նոնա Մովսիսյանի աշխատանքը բացառիկ է նրանով, որ տպագրվել է «Scimago Journal & Country Ranking (SJR)»-ում ըստ տվյալ կատեգորիայի ամսագրերի դասակարգման առաջին (Q1) քառորդի առաջին «թոփ» հինգ ամսագրերից մեկում՝ «Elsevier» հրատարակչության «Environmental Pollution» ամսագրում։ Ներկայացվել է «Multifractal features of activity concentration and stochastic risk assessment of naturally occurring and technogenic radionuclides in the soil of Yerevan, Armenia» («Երևան քաղաքի հողերում բնական և տեխնածին ռադիոնուկլիդների ակտիվության մակարդակների մուլտիֆրակտալ առանձնահատկույթունները և ստոխաստիկ ռիսկի գնահատումը») հոդվածը։

Հոդվածի համահեղինակներն են Իտալիայի Նեապոլ քաղաքի Ֆեդերիկո II-ի անվան համալսարանի գիտնականներ Անտոնիո Արուտան և Ստեֆանո Ալբանեզեն, ՀՀ ԳԱԱ Էկոլոգանոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն Լիլիթ Սահակյանը, էկոկենտրոնի Ռադիոէկոլոգիայի բաժնի ղեկավար Օլգա Բելյաևան և Շրջակա միջավայրի երկրաքիմիայի բաժնի ղեկավար Գևորգ Տեփանոսյանը։

Ո՞րն է Ձեր աշխատանքի գիտական նորույթը, կարևորությունն ու արդիականությունը:

- Շրջակա միջավայրի հետազոտությունների նորարարությունը հաճախ պայմանավորված է միջառարկայական մոտեցմամբ։ Այս դեպքում ռադիոէկոլոգիական հետազոտության տվյալները մշակվել են երկրաքիմիական վիճակագրական վերլուծության գործիքակազմի կիրառմամբ։ Քաղաքային տարածքների բազմաֆունկցիոնալությունը, ինչը կարող է բերել բնական ռադիոակտիվ ֆոնի փոփոխմանը, պայմանավորում է ռադիոնուկլիդների տարածական բաշխվածության օրինաչափությունների և դրա հետ կապված առողջական ռիսկերի որոշման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության առանձնահատկությունն այն է, որ ռադիոնուկլիդների տարածական բաշխվածության համար կիրառվել են բարդ երկրաբանական համակարգում երկրաքիմիական կարգաշեղումների առանձնացման և ֆոնի որոշման համար մշակված վիճակագրական մեթոդներ՝ մուլտիֆրակտալ վերլուծության գործիքը, իրականացվել է ստոխաստիկ մոդելավորում Մոնտե Կառլո մեթոդով։

Ինչպե՞ս ընտրեցիք Ձեր մասնագիտությունը։

- Անկեղծ ասած՝ արագ որոշում էր, բայց կարևոր գործով զբաղվելու ցանկությունը բերեց նման ընտրության։ Ռադիոէկոլոգիան, և, առհասարակ, շրջակա միջավայրի գիտությունները ենթադրում են տարբեր ոլորտների համադրում՝ ապահովելով հետազոտությունների արդիականությունը։ 

Ձեր ստացած ո՞ր գիտական արդյունքն եք համարում ամենակարևորը և ինչո՞ւ:

- Բնականաբար, բոլոր արդյունքները կարևոր են։ Յուրաքանչյուր աշխատանքին ժամանակ է հատկացվում, ջանք է գործադրվում։ Կարող եմ առանձնացնել ասպիրանտական աշխատանքի թեման՝ «Արագած լեռնազանգվածի տարածքում ռադիոէկոլոգիական մոնիթորինգ», որի շրջանակներում հետաքրքիր արդյունքներ ենք ստացել ռադիոնուկլիդների միգրացիայի և տարածաբաշխման առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ 

Քանի՞ հրապարակում ունեք:

- 16 հոդվածներում համահեղինակ եմ, որոնցից 8-ը՝ «Scopus» գիտատեղեկատվական շտեմարանի ամսագրերում։ 

Ի՞նչ դժվարությունների հետ է բախվում երիտասարդ գիտնականը Հայաստանում և ի՞նչ է պետք, որպեսզի երիտասարդը զբաղվի գիտությամբ: 

- Դժվարություններ, ըստ իս, բոլոր բնագավառներում կան, բայց եթե ցանկությունը մեծ է, խոչընդոտները հաղթահարվում են։ Պետք է կենտրոնանալ ոչ թե դժվարությունների, այլ այն հնարավորությունների վրա, որոնք առկա են երիտասարդ գիտնականների համար, որոնցից մեկն էլ ԵԳԱԾ-ի կազմակերպած մրցույթներն են։ 

Ըստ Ձեզ՝ ինչպիսի՞ն պետք է լինի ժամանակակից գիտնականը։

- Արագ կողմնորոշվող։

Հայաստանում գիտության զարգացման համար ի՞նչ դերակատարում ունեն «Գիտուժ»-ը և այլ գիտական նախաձեռնությունները: 

- Հայաստանում գիտության զարգացմանն ուղղված ցանկացած քայլ ողջունելի է։

Ի՞նչ նախասիրություններ ունեք։ 

- Զբաղվում եմ սպորտով, արշավներով, մարտարվեստով, ճանապարհորդելով։ 

Ի՞նչ գրքեր եք կարդում: 

- Հիմնականում կարդում եմ մասնագիտական գրականություն։

Մոնիկա Երիցյան