«Ի հաշիվ ցածր, միջին և բարձր տեխնոլոգիատարության ապրանքների արտահանման տեսակարար կշիռների նվազման՝ տարիների ընթացքում շարունակաբար ավելացել է ռեսուրսատար ապրանքների արտահանումը»,- Լիլիթ Սարգսյան՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Մ. Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն, տնտեսագիտության թեկնածու: Իրականացրել է «Արտահանումը որպես ՀՀ տնտեսական աճի հենասյուն (ոլորտային ռազմավարություն)» թեման:

Հիմնախնդիրները: ՀՀ արտահանման կառուցվածքի ներկա վիճակի վերլուծությունը ցույց է տվել առկա լուրջ հիմնախնդիրները: Նախ՝ արտահանման մոտ 80%-ն ապահովում է միայն 4 ապրանքախումբ: Ուստի արտահանումը ՀՀ-ում բարձր աստիճանի կենտրոնացված է. «Երկրորդ՝ 2001թ.-ի համեմատ 2019թ.-ին ՀՀ արտահանման մեջ էապես ավելացել է ռեսուրսատար ապրանքների արտահանման տեսակակար կշիռը: Զուգահեռ նվազել է բարձր ու միջին տեխնոլոգիատար ապրանքների [1] արտահանման տեսակարար կշիռը, ինչն ամենևին էլ չի կարող նպաստել տնտեսության հետագա արդյունավետ զարգացմանը»:

Մինչև 2020թ.-ը արտահանման միջինում 80 տոկոսը կազմել են պատրաստի սննդի արտադրանքը, հանքահումքային մթերքները, թանկարժեք քարերը և մետաղները, ոչ թանկարժեք մետաղների և իրերի ապրանքախմբերը: Այս ապրանքախմբերի արտահանման տեսակարար կշռի ավելացման պատճառը ՀՀ–ում ռեսուրսների համեմատաբար էժան լինելն է, նաև. «Բնապահպանական վճարները ցածր են [2]: Հիմնական ներդրումները կատարվում են ռեսուրսատար ապրանքների արտահանման մեջ, որոնք երկրին բերում են համեմատաբար ավելի քիչ եկամուտ, իսկ սեփականատիրոջը՝ զգալի»։

Ստացվում է, որ արտահանման 20%–ը կազմում են 97 անուն ապրանքախմբից 93-ը: Ընդ որում, բարձր և միջին տեխնոլոգիատար ապրանքների արտահանման տեսակարար կշիռը նվազում է:

Հրապարակումները: Գիտական այս թեմայի ընտրությունը Լիլիթ Սարգսյանի կողմից կատարվել է 2019թ.-ին: Նույն թվականին հոդվածներ են հրապարակվել “Экономика и управление” ամսագրի 2-րդ համարում [3] և Russian Journal of Regional Studies [4] վարկանիշային ամսագրում. «Թեմայի շրջանակում հրապարակված բոլոր հոդվածները անգլերեն կամ ռուսերեն լեզուներով են։ Տիրապետում եմ նաև ֆրանսերենին: Թարգմանության խնդիր չի առաջանում»:

Scopus գիտատեղեկատվական շտեմարաններում հաշվառվող ամսագրերում հրապարակումներով հանդես գալու հարցում նշում է որոշ խնդիրներ. «Անվճար հրապարակումների համար սովորաբար բավական ժամանակահատված է պահանջվում՝ գրախոսության և ըստ հերթի տպագրության համար: Տվյալ թեմայով տպագրվող հոդվածը կարող է լույս տեսնել հաջորդ տարի և այդպիսով չներառվել տվյալ տարվա հաշվետվության մեջ»։

Անձամբ ինքը՝ որպես երիտասարդ գիտնական, նախընտրում է հեղինակավոր ամսագրերում հրապարակվելը, բայց այդ դեպքում հնարավոր է, որ իր գիտական թեմայի վերաբերյալ հաշվետության մեջ թեմային առնչվող հոդված ներկայացնել չհաջողվի: Հոդվածը կարող է դեռևս գտնվել գրախոսման փուլում:

Նշում է, որ մինչ վերջին ժամանակաշրջանը պահանջներն այլ էին՝ դրական էր դիտվում կիրառական նշանակությամբ գիտական թեմաների ընտրությունը և քանակապես շատ հոդվածների տպագրությունը (ոչ պարտադիր Scopus-յան): Ներկայում պահանջները փոխվել են:

Առաջարկում է մշակել մեխանիզմ, որի շնորհիվ երիտասարդ գիտաշխատողը չի մատնվի շփոթության ժամկետների հետ կապված: Առաջարկում է հայկական ամսագրերը Scopus-ում ներառելու գործընթաց: Դա ոչ միայն տեղական աշխատանքների միջազգայնացում է, այլ նաև տեղական ամսագրերի միջազգայնացում։

Սակայն այստեղ էլ բայց կա. «Scopus-ում ընդգրկելով հայաստանյան ամսագրերը՝ տասնամյակներով պայքարելու ենք դրանցում հրապարակված հոդվածների դիտողականությունը բարձրացնելու համար: Մինչդեռ Scopus-ում ներկայում ներառված արտասահմանյան բազմաթիվ հեղինակավոր ամսագրերից որևէ մեկում հրապարակումը հենց այսօր էլ կապահովի հոդվածի անհամեմատելի բարձր դիտողականություն»։ 

Հղումներ

1. Արդյունաբերական ապրանքները բաժանում են 4 խմբի՝ ռեսուրսատար, ցածր տեխնոլոգիատար, միջին տեխնոլոգիատար և բարձր տեխնոլոգիատար՝ https://asue.am/amberd/publications/analytics/how-technologically-is-the-armenian-export
2. Հարցը կարգավորվում է Բնապահպանական վճարների դրույքաչափերի մասին ՀՀ օրենքով՝ https://www.arlis.am/documentview.aspx?docID=71905
3. “Sargsyan L., Dokholyan S., Is the export-oriented growth hypothesis valid for Armenia?”` https://emjume.elpub.ru/jour/article/view/636»
4. “Sargsyan L., EXPORT, FDI AND GDP: CASE OF CIS COUNTRIES AND ARMENIA”, https://regionsar.ru/sites/default/files/2019_2/reg_2019_2.pdf

Հերմինե Օհանյան