Հայաստանի գիտությունների ակադեմիան /1993 թվականից՝ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիա/ հիմնադրվել է 1943թ. նոյեմբերի 10-ին՝ 1935 թվականից գործող ԽՍՀՄ հայկական մասնաճյուղի /ԱրմՖԱՆ/ հիման վրա:
Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի առաջին հիմնադիրներից մեկը և պրեզիդենտն էր ԽՍՀՄ ԳԱ և Հայաստանի ԳԱ իսկական անդամ
Հովսեփ Օրբելին, իսկ 1947-1993 թթ.՝ ԽՍՀՄ ԳԱ և Հայաստանի ԳԱ իսկական անդամ
Վիկտոր Համբարձումյանը: 1993-2006 թթ. ՀՀ ԳԱԱ-ն ղեկավարել է ակադեմիկոս
Ֆադեյ Սարգսյանը: 2006թ. մայիսի 17-ին ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի պրեզիդենտ է ընտրվել ակադեմիկոս
Ռադիկ Մարտիրոսյանը:
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան ՀՀ բարձրագույն գիտական ինքնակառավարվող պետական հաստատություն է, որը միավորում է ԳԱԱ անդամներին և ԳԱԱ համակարգի գիտական հաստատությունների, հիմնարկների և ձեռնարկությունների աշխատողներին:
ԳԱԱ-ն կազմակերպում և իրականացնում է հիմնարար և կիրառական գիտական հետազոտություններ, համակարգում հանրապետությունում կատարվող հիմնարար հետազոտությունները: ԳԱԱ-ն Հայաստանի Հանրապետության իշխանության բարձրագույն մարմինների պաշտոնական գիտական խորհրդականն է:
ԳԱԱ-ի ֆինանսավորման աղբյուրը պետական բյուջեն է, լրացուցիչ աղբյուր են պետական և մասնավոր հիմնադրամներից հատկացվող միջոցները, ինչպես նաև հանրապետության և այլ պետությունների պատվիրատուների հետ կնքված պայմանագրերից ստացվող գումարները:
ՀՀ ԳԱԱ-ն, որպես պետական գիտական հաստատություն, գիտահետազոտական ինստիտուտների, նրանց հավասարեցված հաստատությունների, օժանդակ ծառայությունների և կառավարման մարմնի՝ նախագահության միասնությունն է: ՀՀ ԳԱԱ-ն միավորում է 34-ից ավելի գիտական ինստիտուտներ, հաստատություններ, ձեռնարկություններ և այլ կազմակերպություններ: ՀՀ ԳԱԱ նախագահությունն ունի,
ըստ գիտության բնագավառների, գիտությունների հինգ բաժանմունք՝
մաթեմատիկական և տեխնիկական գիտությունների բաժանմունք,
ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի բաժանմունք,
բնական գիտությունների բաժանմունք,
քիմիական և երկրի մասին գիտությունների բաժանմունք,
հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունք:
Որոշ ինստիտուտներ ունեն փորձարարական գործարաններ, փորձակայաններ, հատուկ կոնստրուկտորական բյուրոներ, բուսաբանական այգիներ և այլն:
Նախագահությանն առընթեր գործում են՝ Հիմնակազմ գիտական գրադարանը, Գիտական տեղեկատվության կենտրոնը, Միջազգային գիտակրթական կենտրոնը, ՙԳիտություն՚ հրատարակչական-արտադրական միավորումը, տպարանը, ինչպես նաև օժանդակ ծառայություններ:
ՀՀ ԳԱԱ նախագահությանն առընթեր գործում են գիտական հանձնաժողովներ և խորհուրդներ /գիտահրատարակչական խորհուրդ, հաշվողական տեխնիկայի հանձնաժողով, էներգետիկայի պրոբլեմային գիտական խորհուրդ, Սևանա լճի պահպանության փորձագիտական հանձնաժողով/, իսկ գիտությունների բաժանմունքներում, ըստ գիտական ուղղությունների՝ գիտական խորհուրդներ:
Կառավարման համակարգը
ՀՀ ԳԱԱ կառավարման բարձրագույն մարմինը ակադեմիայի ընդհանուր ժողովն է, որն ընդգրկում է ակադեմիայի իսկական անդամներին, թղթակից անդամներին և գիտական կազմակերպությունների տնօրեններին: Ընդհանուր ժողովների միջև ընկած ժամանակահատվածում ՀՀ ԱԱ կառավարման կոլեգիալ մարմինը ԳԱԱ նախագահությունն է՝ բաղկացած 11 անդամներից, իսկ նախագահության նիստերի միջև ընկած ժամանակահատվածում՝ նախագահության բյուրոն:
ՀՀ ԳԱԱ բաժանմունքների կոլեգիալ ղեկավար մարմիններն են բաժանմունքի ընդհանուր ժողովը և բաժանմունքի բյուրոն: ՀՀ ԳԱԱ պրեզիդենտը, փոխպրեզիդը՝ ակադեմիկոս-քարտուղարները իրականացնում են ԳԱԱ գործունեության ընդհանուր և օպերատիվ ղեկավարումը: :
ՀՀ ԳԱԱ անձնակազմը
Ակադեմիայի աշխատակիցների ընդհանուր թիվը 3700 ավելին է, այդ թվում 63 ակադեմիկոս, 61 թղթակից անդամ, 335 գիտության դոկտոր, 1080 գիտության թեկնածու: Ակադեմիայի կազմում ընդգրկված են նաև 4 պատվավոր անդամ, 111 արտասահմանյան անդամ և 55 պատվավոր դոկտոր: ՀՀ ԳԱԱ անդամների ընտրությունն անց է կացվում, որպես կանոն, ոչ ուշ, քան 3 տարին մեկ անգամ, ՀՀ ԳԱԱ ընդհանուր ժողովում:
Միջազգային գիտական համագործակցություն
ՀՀ ԳԱԱ-ն գիտական համագործակցության պայմանագրեր ունի Ռուսաստանի, Վրաստանի, Բելառուսի, Ուկրաինայի, Թուրքմենիայի, Հունգարիայի, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիաների, Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական Ընկերության հետ:
Համակարգի գիտահետազոտական ինստիտուտները գիտական համագործակցության լայն կապեր ունեն ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Նիդեռլանդների, Իսրայելի, Պարսկաստանի, Կիպրոսի, Մեքսիկայի և այլ երկրների գիտական կենտրոնների հետ: ՀՀ ԳԱԱ գիտնականները մասնակցում են միջազգային մի շարք հիմնադրամների և այլ կազմակերպությունների գիտական ծրագրերին:
ՀՀ ԳԱԱ "Գիտություն" հրատարակչական-արտադրական միավորումը տարեկան հրատարակում է շուրջ 30 մենագրություններ, աշխատությունների ժողովածուներ, գիտական աշխատություններ և այլն: ԳԱԱ հրատարակում է 13 գիտական ամսագրեր՝
"ՀՀ ԳԱԱ զեկույցներ" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Վ. Ս. Զաքարյան
"ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր. գիտություններ Երկրի մասին" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Ռ.Տ.Ջրբաշյան
"ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր. մաթեմատիկա" - գլխ. խմբ.՝ թղթ. անդամ Ա.Ա.Սահակյան
Մաթեմատիկայի հայկական հանդես - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Հ.Բ.Ներսիսյան
"ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր. մեխանիկա" - գլխ. խմբ.՝ թղթ. անդամ Ա.Ս.Ավետիսյան
"ՀՀ ԳԱԱ տեղեկագիր. ֆիզիկա" - պատ. խմբ.՝ ակադ. Վ.Մ. Հարությունյան
Ֆիզիկայի հայկական հանդես - պատ. խմբ.՝ ակադ. Վ.Մ. Հարությունյան
"ՀՀ ԳԱԱ և ՀՊՃՀ տեղեկագիր. տեխնիկական գիտությունների սերիա" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Ռ.Մ. Մարտիրոսյան
"Հայաստանի քիմիական հանդես" - գլխ. խմբ.՝ թղթ.-անդամ. Ա.Ս. Սաղիյան
"Հայաստանի կենսաբանական հանդես" - գլխ. խմբ.՝ թղթ. անդամ Է.Ս.Գևորգյան
"Հայաստանի բժշկագիտություն" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Յու.Թ. Ալեքսանյան
"Պատմաբանասիրական հանդես" - գլխ. խմբ.՝ թղթ. անդամ Ս.Բ.Հարությունյան
"Լրաբեր հասարակական գիտությունների" - գլխ. խմբ.՝ պ.գ.դ. Ա.Ա. Խառատյան
"Աստղաֆիզիկա" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Դ.Մ. Սեդրակյան
"Նեյրոքիմիա" - գլխ. խմբ.՝ ակադ. Ա.Ա. Գալոյան
ԳԱԱ լույս է ընծայում թերթ "Գիտություն"
"Գիտության աշխարհում"- գլխ. խմբ.՝ ակադ. Է.Մ.Ղազարյան:
