Սույն թվականի մարտի 6-ին ՀՀ ԳԱԱ-ում տեղի ունեցավ պատմական գիտությունների թեկնածու, ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող Անուշ Հարությունյանի «Ադրբեջան պետության առաջացումը և ադրբեջանցիների էթնոգենեզի խնդիրը» գրքի շնորհանդեսը։ Գիրքը հրատարակվել է «Գեղարդ» գիտավերլուծական հիմնադրամի աջակցությամբ։

Հայ գիտական շրջանակներում նմանատիպ առաջին աշխատությունն է՝ նվիրված Ադրբեջան պետության պատմությանը։ 

Իր ելույթում աշխատության կարևորությունը շեշտեց «Գեղարդ» գիտավերլուծական հիմնադրամի հետազոտող, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Գոռ Մարգարյանը։ «Մենագրության մեջ փաստական հիմքով լուսաբանվում է այն կարևոր դրվագը, երբ առաջացման օրվանից ի վեր ադրբեջանցին կառուցեց իր ինքնությունն առավելապես հակահայկականության հենքի վրա։ Այսօրինակ հետազոտությունները կյանքի պիտի կոչվեն նորերին հենք լինելու համար, պիտի հրատարակվեն դիվանագետի ու պատմաբանի զինանոցը հարստացնելու համար, տարածաշրջանի պատմությունն ուսումնասիրող ուսանողից մինչև հետազոտող գիտնականի համար», - մասնավորապես ասաց Գոռ Մարգարյանը։

Մենագրության հիմքում Անուշ Հարությունյանի թեկնածուական ատենախոսությունն է, գիտական ղեկավարը, ինչպես նաև գրքի խմբագիրը` ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի Քրիստոնյա Արևելքի բաժնի վարիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր Ալեքսան Հակոբյանն է։ 

«Ինձ համար շատ կարևոր է աղբյուրագիտական ճշգրտությունը, և այստեղ ես տեսնում եմ, որ այդ ճշգրտությունը կա։ Մենք ադրբեջանցիներին գիտական մակարդակով ենք ցույց տալիս՝ ով ով է, ինչ ինչ է։ Այն խնդիրները, որոնք դրվել են, լուծվել են մեծ հաջողությամբ, և ես հույս ունեմ, որ այս աշխատանքները կշարունակվեն», - նշեց Ալեքսան Հակոբյանը։

Մենագրության հեղինակ Անուշ Հարությունյանը նշեց, որ Ադրբեջանի պետականության ծագման և ադրբեջանցի էթնոսի կազմավորման ուսումնասիրությունն ունի առանձնահատուկ նշանակություն, քանի որ Ադրբեջանը սեփական պետության առաջացման պատմությունը ցանկանում է կերտել հայ և հարևան այլ ժողովուրդների հաշվին, սպառնում է յուրացնել հարևան և առաջին հերթին հայ ժողովրդի ու Հայաստանի պատմամշակութային ժառանգությունը։ 

«Մենագրությունը փորձ է խորը և բազմակողմանի վերլուծել պատմական, քաղաքական, և աշխարհաքաղաքական այն բարդ գործընթացները, որոնք հանգեցրին Ադրբեջանի՝ որպես պետության ձևավորմանը: Հետազոտությունն ընդգրկում է հիմնականում 1918-1939 թվականները, որոնք կարելի է համարել Ադրբեջանի պետականության ձևավորման առավել կարևոր փուլը: 

Մենագրության շրջանակում քննարկվում են երկու առանցքային հարցեր՝ Արևելյան Այսրկովկասի տարածքում «Ադրբեջան» անվամբ անկախ պետության ստեղծման պատմաքաղաքական հանգամանքներն ու այդ պետության ներսում տիտղոսակիր ժողովրդին «ադրբեջանցի» անվանելու գործընթացները», - ներկայացրեց հեղինակը։ 

Գրքում ներառված են արխիվային 50 ֆոնդերի մի քանի հարյուր արխիվային փաստաթղթեր, փաստաթղթային ժողովածուներ, հուշագրություններ, ժամանակակիցների վկայություններ, նաև բազմալեզու՝ ռուսերեն, անգլերեն, թուրքերեն, ադրբեջաներեն գրականություն։ Աշխատանքի փաստագրական հիմքը կազմում են Հայաստանի ազգային արխիվի, Ռուսաստանի Դաշնության պետական արխիվի և Սոցիալ-քաղաքական պատմության ռուսական պետական արխիվի՝ ուսումնասիրվող խնդիրներին վերաբերվող փաստաթղթերը։

Գիրքը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ինչպե՛ս Ադրբեջանի պատմության առանձին դրվագների հետազոտման, այնպե՛ս էլ ադրբեջանական կեղծարարության հակադարձման առումով, քանի որ այն լուսաբանում է ադբեջանցի էթնոսի կազմավորման ոչ վաղ անցյալի առանցքային փուլերը։ Քննության արդյունքները կարող են կիրառվել գիտահետազոտական այլ աշխատանքներում, դիվանագիտության, քաղաքագիտության ոլորտներում։ 

ՀՀ ԳԱԱ գիտության հանրայնացման և հասարակայնության հետ կապերի բաժին
07․03․2025թ․