Национальная академия наук Республики Армения
ՀԱՅ  ENG  РУС
Home academy [@] sci.am Facebook Page
Главная страница Об Академии Отделения Организации Члены Связь с нами
Мурадян Задиг Мкртич
доктор физ.-мат. наук
COVID-19
Структура
Члены президиума
Документы
Инновационные предложения
Публикации
Фонды
Конференции
Конкурсы
Фотогалерея
Видеогалерея
Веб ресурсы
Другие академии
Газета "Гитутюн"
Журнал "В мире науки"
Публикации в прессе
Анонсы
Юбилеи
Университеты
Новости
Научные результаты
Отдел диаспоры представляет
Трибуна молодого ученого
Наши заслуженные деятели
Объявления
Встреча с Нобелевским лауреатом в Линдау
Карта сайта
Фонд развития науки НАН РА
Фонд развития науки НАН РА
Всеармянский фонд финансирования арменоведческих исследований
Всеармянский фонд финансирования арменоведческих исследований
Научно-аналитический фонд Гегард
Научно-аналитический фонд Гегард
Международный научно-образовательный центр НАН РА
Международный научно-образовательный центр НАН РА
Фундаментальная научная библиотека НАН РА
Фундаментальная научная библиотека НАН РА
Международная комиссия по присуждению международной премии имени Виктора Амбарцумяна
Международная комиссия по присуждению международной премии имени Виктора Амбарцумяна
Национальный информационный пункт Армении HORIZON 2020
Национальный информационный пункт Армении HORIZON 2020
EURAXESS-Armenia Portal
EURAXESS-Armenia Portal

Академическая научно-исследовательская компьютерная сеть Армении
Академическая научно-исследовательская компьютерная сеть Армении
Наши заслуженные деятели
Սերգեյ Համբարձումյան

ականավոր գիտնականի և հասարակական գործչի 100-ամյակի կապակցությամբ

Լրացավ մեր ժամանակների ականավոր գիտնական, դեֆորմացվող պինդ մարմնի մեխանիկայի բնագավառում մի շարք գիտական նոր ուղղությունների ստեղծող, մեխանիկայի հայկական գիտական դպրոցի հիմնադիրներից մեկի, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս՝ Սերգեյ Համբարձումյանի ծննդյան 100 տարին։
   Սերգեյ Ալեքսանդրի Համբարձումյանը ծնվել է Ալեքսանդրոպոլում (Գյումրի) 1922թ. մարտի 17–ին, իրավաբանի ընտանիքում։ 1942թ. գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական մեխանիկայի ֆակուլտետը և նշանակվել դասախոսական աշխատանքի նույն ինստիտուտում։ 1945–46թթ. սովորել է ասպիրանտուրայում, իսկ 1946թ. նա արդեն գիտության թեկնածու էր։ 1952թ. Մոսկվայում՝ մեխանիկայի պրոբլեմների ինստիտուտում պաշտպանում է դոկտորական ատենախոսություն և նրան շնորհվում է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, 1953–ին շնորհվում է պրոֆեսորի կոչում, 1956թ. ընտրվում է Հայաստանի ԳԱ թղթակից–անդամ, իսկ 1965թ.՝ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 1946–55թթ. ԳԱ կառուցվածքների ինստիտուտում աշխատանքային գործունեության ընթացքում զբաղեցրել է ավագ գիտաշխատողի, սեկտորի վարիչի, ինստիտուտի փոխտնօրենի գիտական պաշտոնները։

   Ս.Ա.Համբարձումյանի ամենաակտիվ մասնակցությամբ 1955թ. հիմնադրվում է ԳԱ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ինստիտուտը, որի տնօրենն էր նա 1959–71թթ.։ Այդ և հետագա տարիներին  Ս.Ա.Համբարձումյանը գործադրեց մեծ ջանքեր Հայաստանում մաթեմատիկայի և մեխանիկայի զարգացման համար, որի ապացույցներից է 1971թ. երկու անկախ ինստիտուտների ստեղծումը։ 1971–77թթ. Ս.Ա. Համբարձումյանը ԳԱ մեխանիկայի ինստիտուտի տնօրենն էր։ Նրա ջանքերով ակադեմիայում ստեղծվում է ֆիզիկա–տեխնիկական և մեխանիկայի բաժանմունքը, որի ակադեմիկոս–քարտուղարն էր 1971–74 թվականներին։ 1974–77թթ. նա ակադեմիայի փոխպրեզիդենտն էր։ 1977–91թթ.՝ Հայաստանի մայր ԲՈՒՀ–ի՝ Երևանի պետական համալսարանի ռեկտորը։ 1971–2011թթ․նա գիտությունների ակադեմիայի նախագահության անդամ էր, 1991–2018թթ. գիտությունների ակադեմիայի նախագահության խորհրդատու էր, 1992թ.–ից՝ ԳԱԱ մեխանիկայի ինստիտուտի պատվավոր տնօրեն։

   Ս.Ա. Համբարձումյանի առաջին իսկ աշխատանքները գրավեցին համաշխարհային գիտական հասարակության ուշադրությունը՝ նախադրյալ հանդիսանալով այդ տարիներին նոր ձևավորվող մեխանիկայի հայկական դպրոցի միջազգային ճանաչման համար։ Ս.Ա. Համբարձումյանի կողմից կառուցվեց անիզոտրոպ շերտավոր սալերի և թաղանթների դասական տեսությունը, որը մեծ կիրառություն գտավ բարակապատ համակարգերի հաշվարկներում, մասնավորապես ավիացիոն տեխնիկայում, սուզանավերի և հրթիռների հաշվարկներում։

   Մոսկվայի “Նաուկա” հրատարակչության կողմից հրատարակված Ս.Ա. Համբարձումյանի “Անիզոտրոպ թաղանթների տեսություն” (1961թ.) և “Անիզոտրոպ սալերի տեսություն” (1967թ., 2–րդ հրատ. Մ, “Նաուկա” 1988թ.) մենագրությունները լայն տարածում գտան և հանդիսանում են սեղանի գրքեր նորագույն տեխնիկայի շատ նախագծային կազմակերպություններում և կոնստրուկտորա–տեխնոլոգիական բյուրոներում։ Նրանք թարգմանվեցին անգլերեն և հրատարակվեցին ԱՄՆ–ում 1964 և 1969 թվականներին, իսկ ճապոներեն՝ 1975թ.։Ս.Ա. Համբարձումյանի կողմից առաջարկվեցին սալերի և թաղանթների ճշգրտված տեսություններ, որոնք հնարավորություն ընձեռեցին հաշվարկելու ժամանակակից կոմպոզիցիոն նյութերից պատրաստված բարակապատ համակարգերը և խթան 

հանդիսացան տեսական խորը հետազոտությունների համար։ Այդ արդյունքները ամփոփված են նրա “Անիզոտրոպ թաղանթների ընդհանուր տեսություն” մեծածավալ մենագրությունում, հրատարակված “Նաւկա” հրատարակչության կողմից 1974թ. և թարգմանաբար հրատարակված ԱՄՆ–ում՝ 1991թ.։Համբարձումյան գիտնականին յուրահատուկ էր նորի սուր զգացողությունը, որը մեկ անգամ ևս դրսևորվեց բարակ մարմինների էլեկտրամագնիսաառաձգականությանը և ձգման ու սեղման տարբեր կոշտություններ ունեցող մարմինների

առաձգականության տեսությանը նվիրված աշխատություններում։ Նրա “Սալերի և թաղանթների մագնիսաառաձգականություն” (“Նաւկա”, 1977թ., համահեղինակներ Գ.Բաղդասարյան, Մ.Բելուբեկյան), “Տարամոդուլ առաձգականության տեսություն” (“Նաւկա”, 1982թ) մենագրություններն առաջինն էին և կանխորոշեցին այս ուղղությունների հետագա զարգացումը ողջ աշխարհում։ Հետաքրքիր արդյունքներ են ստացվել առաձգամածուցիկ մարմնի ոչ գծային տեսության վերաբերյալ։ Գիտական մի նոր ուղղությանն է նվիրված ևս մեկ հիմնարար մենագրություն՝ “Թաղանթների և սալերի միկրոպոլյար տեսություն”(ԳԱԱ, 1999թ.):

   Ս.Ա. Համբարձումյանի կողմից ստացված շատ արդյունքներ տեղ են գտել նորագույն տեխնիկայի համար հույժ կարևոր մի շարք տեղեկագրերում։Ս.Ա. Համբարձումյանի գիտական գործունեությունը ուղեկցվել է գիտական և մանկավարժական բարձրորակ կադրերի մի քանի սերունդների աճեցմամբ։ Նրա անմիջական ղեկավարությամբ պաշտպանվել են ավելի քան չորս տասնյակ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ, այդ թվում աշխարհի տարբեր երկրներից։ Նա 1943–46թթ. դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, իսկ 1948 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանում։ Լինելով ԵՊՀ ռեկտոր և ԳԱԱ փոխպրեզիդենտ, նա հատուկ ուշադրություն է դարձրել ոչ միայն բնական գիտությունների զարգացմանը, այլ նաև էապես նպաստել է հայագիտության զարգացմանը։ Նրա նախաձեռնությամբ առանձին մատենշարով լույս են ընծայվել դարերի ընթացքում ստեղծված հայ պատմագիտության և գրականության կոթողային գանձերը։Լինելով ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր և նախագահության անդամ, Համբարձումյան – քաղաքացին փայլատակեց իր հայրենասիրությամբ։ Որպես մեր ժողովրդի նորագույն պատմության փայլուն էջ, ընդմիշտ կմնա նրա հայտնի բանակռիվը Միխայիլ Գորբաչովի հետ։ Այն ոգևորեց և վստահություն ներշնչեց մեր ազգի զավակներին Արցախյան գոյամարտում։

   Ս.Ա. Համբարձումյանը աստղագիտության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս էր, միջազգային ճարտարագիտության ակադեմիայի պատվավոր անդամ, գիտության, կրթության, արդյունաբերության և արվեստի միջազգային ակադեմիայի (ԱՄՆ) իսկական անդամ, Հայաստանի փիլիսոփայության ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս, Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի ակադեմիկոս, Ռուսատանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, Ռուսաստանի տեսական և կիրառական մեխանիկայի ազգային կոմիտեի նախագահության անդամ, Սլովակիայի ԳԱ մեխանիկների միության պատվավոր անդամ, Բրատիսլավայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, Պենսիուլի ինֆորմատիկայի, տեխնոլոգիայի և բիզնեսի ինստիտուտի (ԱՄՆ) պատվավոր պրոֆեսոր, Հայաստանի Հանրապետության մեխանիկների միության հիմնադիրը և պատվավոր նախագահը, Հայաստանի ԳԱԱ Զեկույցներ ամսագրի խմբագիրը, գիտական և մասնագիտական մի շարք խորհուրդների անդամ։ Նա եղել է Լենինյան և Պետական մրցանակների կոմիտեի անդամ։
   Գիտության ականավոր գործիչ Ս.Համբարձումյանը պարգևատրվել է “Տիգրան Մեծ”, “Սուրբ Մեսրոպ” և “Սուրբ Սահակ” շքանշաններով, Լենինի, “Աշխատանքային կարմիր դրոշի”, Յան Կոմենսկու, “Հոկտեմբերյան հեղափոխության”, “Պատվո նշան”, ՌԴ և ՀՀ ժողովուրդների “Բարեկամություն”  շքանշաններով և մեդալներով։ Գիտելիքների պրոպագանդման գործում մեծ ավանդի համար նա պարգևատրվել է Ս.Վ.Վավիլովի անվան մեդալով, իսկ գիտության և կրթության ասպարեզներում ունեցած ակնառու ծառայությունների համար՝ Երևանի պետական համալսարանի մեդալով և միջազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի “Մեծ արծաթե մեդալով և մրցանակով”, Մոնպելյեի համալսարանի “Ոսկե մեդալով”։ Նա Մոնպելյեի (1986թ.), Գյումրու (1997թ.) և Երևանի (2012թ.) պատվավոր քաղաքացի էր։

   Անգնահատելի է Ս.Ա. Համբարձումյանի թողած գիտական մեծ ժառանգությունը։ Ս.Ա. Համբարձումյանի ստեղծած գիտական ուղղություններն ու գաղափարները այսօր էլ շարունակում են հաջողությամբ զարգացնել նրա աշակերտներն ու համախոհները, որոնք երկար տարիներ կպահպանեն ականավոր գիտնականի, հիանալի մանկավարժի, փայլուն հռետորի ու վեհանձն մարդու պայծառ հիշատակը։


Анонсы








15-го мая 2024 года, в 14:00 в зале заседаний Президиума НАН РА состоится семинар на тему "Астрономия на перекрестке многоотраслевых и межотраслевых наук" , который представит директор Бюраканской обсерватории имени В.Амбарцумяна, к.ф.-м.н. Арег Микаелян

23 апреля 2024г. в 10:30 в Национальной академии наук Республики Армения состоится годичное oбщее собрание, посвященное основным результатам научной и научно-организационной деятельности Национальной академии наук Республики Армения за 2023 год. Годичные общие собрания отделений наук состоятся 22 апреля в 10.00

Институт физических исследований НАН Армении совместно с IPR Armenia Optica Student Chapter объявляют фотоконкурс под названием "Свет глазами фотографа", посвященный Международному дню света. Последний срок регистрации для участия в конкурсе 1 мая

Ս.թ. ապրիլի 10-ին ժ. 15:00-ին ՀՀ ԳԱԱ նիստերի դահլիճում (Բաղրամյան պող., 24) տեղի կունենա սեմինարների շարքի երրորդ հանդիպումը՝ «Հավաքում ենք փաթիլ. ատոմներից դեպի մոլեկուլ և բյուրեղ» խորագրով: Որպես մոդերատոր հանդես կգա անվանի քիմիկոս, SKOLKOVO-ի գիտության և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի պրոֆեսոր Արտեմ Օհանովը

5-го апреля 2024 года, в 12:00 в зале заседаний Президиума НАН РА состоится семинар на тему "Передовые технологии каналирования. Сильные внешние электромагнитные поля, для направления заряженных и нейтральных лучей", который представит профессор Института ядерной физики Султан Дабагов (Италия)

1-го апреля 2024 года, в 12:00 в зале заседаний Президиума НАН РА состоится семинар на тему "Магнитометрия на основе NV-центров в алмазе с ядерным спин-поляризованным 14N", который представит профессор Латвийского университета Марцис Аузиньш

Ширакский центр арменоведческих исследований НАН РА приступает к выпуску 1 (27) тома журнала "Научные труды" за 2024 год. Приоритет отдается статьям на английском и русском языках. Крайний срок приема статей 1 марта 2024 года

Международный инновационный центр нанотехнологий СНГ (МИЦНТ СНГ) при поддержке Межгосударственного фонда гуманитарного сотрудничества государств - участников СНГ (МФГС) и Объединенного института ядерных исследований объявляет о проведении конкурса на соискание грантов на разработку проектов в рамках деятельности МИЦНТ СНГ в 2024 году и очередной Стажировки молодых ученых и специалистов стран СНГ в Дубне в апреле - мае 2024года

ՀՀ գիտության և տեխնիկայի զարգացման 2020-2024թթ. գերակայության ՀՀ կառավարության որոշման նախագիծ

Публикации в прессе
07/05/2024

ОИЯИ и НАН РА - Сотрудничество Расширяется
golosarmenii.am
07/05/2024

Աղակալած հողերը բարելավող պարարտանյութ է մշակվում
1lurer.am
06/05/2024

Միջազգային մրցույթ՝ գիտության և տեխնոլոգիաների ոլորտներում Հայաստան-Իտալիա համագործակցության շրջանակում
shantnews.am
03/05/2024

Ազգային Ակադեմիան պետք է պահպանվի, զարգացվի ու ծառայեցվի երկրի զարգացմանը
azg.am
с 01.01.2005г. сайт посещался
6 976 309

раз
National Academy of Sciences of the Republic of Armenia
Логотип НАН РА (черный, синий)
наверх Сайт последний раз обновлялся:  10:38, 20/05/2024 наверх
Главная страница - Об Академии - Отделения - Организации - Члены - Связь с нами - Структура - COVID-19
Члены президиума - Документы - Инновационные предложения - Публикации - Фонды - Конференции - Конкурсы
Фотогалерея - Видеогалерея - Веб ресурсы - Другие академии - Газета "Гитутюн" - Журнал "В мире науки" - Публикации в прессе
Анонсы - Юбилеи - Университеты - Новости - Научные результаты - Отдел диаспоры представляет - Трибуна молодого ученого
Наши заслуженные деятели - Объявления - Встреча с Нобелевским лауреатом в Линдау - Карта сайта
© Copyright 1998-2024 Все права защищены.
Сайт создан и поддерживается Академической научно-исследовательской компьютерной сетью Армении (ASNET-AM)
Вопросы и предложения можете посылать на электронный адрес webmaster {[ at ]} sci.am